7 februari 2025 – 9 shevat 5785, Amsterdam
Bennett en de Klassieke Spanningsvelden
Tijdens een bezoek aan Amsterdam werd voormalig Israëlisch premier Naftali Bennett gevraagd hoe Israël zich zou moeten verhouden tot kritiek op haar beleid. Zijn antwoord was opvallend:
“Door onze vijanden hoop ik bevreesd te worden, door onze vrienden gerespecteerd. Maar liefde is voor knuffelbeertjes.”
Deze uitspraak raakt aan een en historisch geworteld spanningsveld binnen de politieke en filosofische theorie: de relatie tussen angst en vertrouwen als instrumenten van gezag en cohesie. De klassieke Griekse filosofen stelden reeds dat angst (phobos) en vertrouwen (pistis) elkaar in wezen uitsluiten. Angst dwingt onderwerping af, terwijl vertrouwen loyaliteit schept. Binnen de psychologie wordt deze tegenstelling vaak geanalyseerd als een fundamentele spanning in menselijke relaties en maatschappelijke structuren.
Angst en Vertrouwen in de Joodse Traditie
Deze thematiek vindt ook een weerklank binnen het jodendom. In de Tora komt de relatie tussen angst en vertrouwen naar voren in de parasja Beshalach. Nadat het Joodse volk de Rietzee was overgestoken en definitief verlost was van de Egyptische slavernij, spoelden de overblijfselen van het Egyptische leger aan op de kust. De Tora beschrijft (Exodus 14:31) hoe het volk de macht van G-d aanschouwde en hierdoor zowel emunah (geloof) als yirah (vrees) ervoer.
De traditionele opvatting binnen vele filosofische en politieke theorieën is dat vertrouwen en angst elkaar uitsluiten. Men vertrouwt een leider wanneer hij competent en welwillend is, terwijl men hem vreest wanneer hij machtig is en over middelen beschikt om zijn gezag af te dwingen. De Tora schetst echter een complexer beeld: angst en vertrouwen kunnen naast elkaar bestaan en zelfs complementair zijn. Een samenleving of organisatie die uitsluitend op angst gebaseerd is, mist stabiliteit en duurzame loyaliteit; een gemeenschap die enkel op vertrouwen steunt, kan haar grenzen en structuren verliezen.
De Menselijke Rol in de Schepping van Wonderen
Een bijzonder moment in de parasja illustreert deze dynamiek: tijdens de reis door de woestijn werd het volk beschermd door een goddelijke wolk, die vijanden op afstand hield. Echter, op het cruciale moment van de Rietzeesplitsing verdween deze bescherming. De impliciete boodschap is helder: het ultieme wonder kon niet uitsluitend door een bovennatuurlijke interventie plaatsvinden. Het was aan de mens om het eerste initiatief te tonen—pas nadat zij de moed hadden om de eerste stap te zetten, voltrok G-d het wonder.
Bennett’s benadering—het streven naar respect door sommigen en vrees door anderen—past binnen een klassieke machtsstrategie. De Tora biedt echter een genuanceerdere visie: ware kracht en duurzaamheid ontstaan wanneer angst en vertrouwen in een dynamisch evenwicht verkeren. Wie deze balans weet te vinden, bezit de sleutel tot blijvende samenhang—en misschien zelfs tot het splijten van zeeën.
Een blik op de wekelijkse toralezing – Parasjat Beshalach (Exodus 13:17 – 17:16) door landelijk studentenrabbijn Yanki Jacobs
