8 september 2025
Ben ik de enige die nog nooit gevast heeft op Jom Kippoer?
Het drong ineens tot me door dat ik in 26 jaar leven — waarin ik me best trots voel op mijn Joodse achtergrond en de tradities die daar bij horen — nog nooit heb meegedaan aan misschien wel de belangrijkste traditie: vasten op Jom Kippoer.
Terwijl zoveel gebruiken draaien om eten, familie, zingen en bidden, heb ik dit ene, fundamentele gebruik altijd overgeslagen.
In mijn heel seculiere Joodse familie betekende “praktiseren” vooral dat je de rituelen en gebruiken eruit pikte die bij je levensstijl pasten. Dat leidde tot een kleurrijk scala aan uitkomsten: een orthodoxe tante die haar leven volledig in dienst stelt van religie en anderen helpt bij hun bekering (wat trouwens heel wat meer uithoudingsvermogen vraagt dan een doop), tot een oom die zijn kinderen naar een democratische, uitermate onjoodse basisschool stuurde en tijdens Sjabbat doodleuk een Surf & Turf bestelt op de boulevard van Tel Aviv.
Toen ik als bijdehante puber van vijftien naar dat tafereel keek, dacht ik stiekem: is het niet een beetje vreemd dat wij Sjabbat vieren in een restaurant, zonder kiddoesj, zonder keppeltjes, zonder brood te breken — maar dat juist mijn oom degene was die zogenaamd een grens overging?
Tien jaar later worstel ik nog steeds met die vage lijnen. Ik heb inmiddels wel geaccepteerd dat er niet één manier is om Joods te zijn. Je eigen weg vinden, dát is de echte uitdaging. En toch… ergens de afgelopen twee jaar merkte ik dat er een leegte was ontstaan waar mijn Joodse identiteit ooit zat. Misschien herkenbaar: het gevoel dat je jezelf niet volledig naar buiten kunt laten zien zoals anderen dat wel kunnen.
Het is een voortdurende onderhandeling — tussen trots en voorzichtigheid, tussen authentiek willen zijn en veilig willen blijven. En misschien is dát waarom het vasten op Jom Kippoer ineens zo belangrijk voelt. Niet om aan anderen te bewijzen dat ik “Joods genoeg” ben, maar aan mezelf. Om die leegte te vullen met iets gewortelds, iets ouds, en — als ik het toelaat — iets betekenisvols.
Dus laten we er even induiken: waar komt het vasten op Jom Kippoer vandaan, en wat kan het ons brengen?
Jom Kippoer — de Grote Verzoendag — is de heiligste dag van het Joodse jaar. In de Tora staat dat we onze ziel moeten “vernederen”, wat door generaties rabbijnen is opgevat als onthouding van eten en drinken (en nog wat andere geneugten, zoals baden of leren schoenen dragen). Maar het ging nooit alleen om honger. Het idee is dat, door het lichaam stil te zetten, er ruimte komt voor de ziel.
We vasten om ons even los te maken van het alledaagse. Zonder maaltijden om te plannen of koffiepauzes om naar uit te kijken, voelt de tijd zelf anders. De dag draait om gebed, reflectie en herstel — met God, maar ook met de mensen om ons heen. Het is een jaarlijkse resetknop: niet alleen een kans om “sorry” te zeggen, maar om bewust na te denken over hoe we verder willen.
Wat levert het op? Op het meest basale niveau maakt vasten je kwetsbaar. Het herinnert je eraan dat we begrensd en breekbaar zijn. Maar die nederigheid kan helderheid brengen. Elke rommelende maag is een reminder om naar binnen te kijken. En wanneer de dag voorbij is en de vasten wordt verbroken, smaakt het eten intenser — en voelt het leven zelf weer als een geschenk.
En toch… ik zie er zó, zó tegenop. Het klinkt misschien kinderachtig, of onbegrijpelijk voor wie het al jaren doet, maar ik heb denk ik nog nooit langer dan acht uur zonder eten gezeten — tenzij mijn moeder me als kind per ongeluk vergat te voeren, maar dat zou ik me vast niet meer herinneren. Ik word nogal snel hangry (hongerig-chagrijnig), en koppel mijn productiviteit sterk aan de staat van mijn darmen.
Als ik dit vertel aan niet-Joodse vrienden, hoor ik meestal ofwel een verhaal over een sapkuur waarmee ze een paar kilo wilden verliezen, of het advies om “naar mijn lichaam te luisteren” en mezelf niet nodeloos uit te putten. Ik snap dat wel — dat is hun referentiekader. Maar voor mij gaat Jom Kippoer niet om gezondheid of om mijn lichaam af te beulen. Het gaat erom er juist even van los te komen. Het vasten is geen straf, maar perspectief. Door één dag nee te zeggen tegen eten en drinken, zie ik hoeveel ruimte ze normaal innemen — en misschien ontstaat er dan wat ruimte voor reflectie.
Grappig eigenlijk, dat het pas de tweede week van september is en ik dit nu al opschrijf. Ik was van plan dit pas de week voor Jom Kippoer te doen. Maar het houdt me bezig…
Ik ben benieuwd hoe jullie ermee omgaan dit jaar — of je meedoet of niet. Misschien is het makkelijker als we het samen doen, elkaar kunnen checken, ervaringen delen, en ontdekken dat het juist meer diepgang krijgt als het gedeeld wordt.
Begrippen
Jom Kippoer (יוֹם כִּפּוּר) – De Grote Verzoendag, de heiligste dag van het Joodse jaar. Een dag van 25 uur vasten, gebed en reflectie.
Tesjoeva (תשובה) – Letterlijk “terugkeer” of “bekering”: het proces van zelfonderzoek, vergeving vragen en terugkeren naar je beste zelf en naar God.
Vasten – Op Jom Kippoer: geen eten en drinken (en traditioneel ook niet baden, leren schoenen dragen, parfum gebruiken of seksuele omgang). Het vasten is bedoeld om de aandacht te verschuiven van het lichaam naar de ziel.
Ne’ila (נְעִילָה) – De afsluitende gebedsdienst van Jom Kippoer, vlak voor het einde van het vasten. De naam betekent “sluiting,” als in het sluiten van de hemelse poorten.
Over de schrijver
Hoi, ik ben Ruth. Eén keer per week schrijf ik een column over Joods zijn, modern, jong en nieuwsgierig. Soms nodig ik iemand uit voor een gesprek. Soms duik ik in onderzoek of introspectie. En soms vind ik weer een andere manier om iets te delen dat betekenisvol kan zijn voor mensen zoals ik — die proberen te genieten van het Joods zijn, modern, jong en leergierig.
Hopelijk zie ik je hier vaak terug!
